ریزجذب دندان فرآیندی است که در آن سلول‌های بدن خود فرد بخشی از دندان را تخریب می‌کنند — یا از داخل کانال (ریزجذب داخلی) یا از سطح خارجی ریشه (ریزجذب خارجی). این یکی از معدود حالاتی است که بدن به‌طور فعال ساختار دندان را از بین می‌برد. معمولاً در مراحل اولیه بدون درد است و به همین دلیل اغلب در یک رادیوگرافی روتین کشف می‌شود. برای مشاهده میزان واقعی ضایعه، اغلب به تصویربرداری سه‌بعدی تخصصی به نام CBCT نیاز است.

علت بسته به نوع ریزجذب متفاوت است. ریزجذب داخلی معمولاً در اثر التهاب مزمن پالپ ایجاد می‌شود که اغلب ناشی از ضربه‌های قدیمی یا پوسیدگی درمان‌نشده است. ریزجذب خارجی دهانه‌ای با ارتودنسی، سفیدکردن داخلی دندان غیرزنده، یا ضربه دندانی مرتبط است. ریزجذب التهابی خارجی و ریزجذب جایگزینی تقریباً همیشه پس از ضربه شدید دندانی رخ می‌دهند — به‌خصوص آواکشن (کنده شدن کامل دندان). گاهی اوقات هیچ علت مشخصی وجود ندارد.

بستگی به نوع و میزان پیشرفت آن دارد. ریزجذب داخلی که زود تشخیص داده شود، اغلب با درمان ریشه (عصب‌کشی) موفقانه درمان می‌شود. ضایعات کوچک ریزجذب خارجی دهانه‌ای را گاهی می‌توان به‌صورت جراحی ترمیم کرد. ریزجذب التهابی پس از ضربه، حساس به زمان است — درمان سریع ریشه با پرکردگی‌های دارویی می‌تواند در بسیاری از موارد روند را متوقف کند. ریزجذب جایگزینی (که در آن دندان با استخوان جوش می‌خورد) برگشت‌پذیر نیست و در نهایت دندان از دست خواهد رفت. هر چه زودتر آن را تشخیص دهیم، گزینه‌های بیشتری خواهیم داشت.

رادیوگرافی‌های دندانی دوبعدی استاندارد ضایعات ریزجذب را نشان می‌دهند، اما اغلب اندازه و شکل واقعی آن‌ها را به‌طور چشمگیری دست کم می‌گیرند — به‌ویژه برای ریزجذب خارجی دهانه‌ای، جایی که ضایعات می‌توانند به‌صورت سه‌بعدی دور ریشه را احاطه کنند. CBCT (توموگرافی کامپیوتری مخروطی) دید سه‌بعدی واقعی به ما می‌دهد و اکنون به‌عنوان استاندارد مراقبت برای ارزیابی ریزجذب در نظر گرفته می‌شود. ما در مطب خود در سانی‌ویل از دستگاه CBCT جی. موریتا استفاده می‌کنیم.

معمولاً نه، به‌خصوص در مراحل اولیه. این دقیقاً همان چیزی است که آن را خطرناک می‌کند — تخریب به‌آرامی و بی‌صدا اتفاق می‌افتد و اغلب تنها در یک رادیوگرافی روتین کشف می‌شود، یا زمانی که یک «لکه صورتی» از روی تاج دندان نمایان می‌شود. تا زمانی که درد ایجاد شود، ضایعه اغلب پیشرفته است. اگر دندانپزشک شما از مشاهده چیزی مشکوک در رادیوگرافی صحبت کرد، منتظر نمانید.

اغلب بله — اما این موضوع به آن بستگی دارد که ضایعه چه زود تشخیص داده شود و چگونه درمان گردد. در یک مطالعه‌ی سال ۲۰۲۲ از دانشگاه بریتیش کلمبیا که دندان‌های مبتلا به جذب خارجی دهانه ریشه را تا ۱۰ سال پیگیری کرد، ضایعات در مراحل اولیه (Heithersay Class 1–2) نتایج به‌مراتب بهتری نسبت به ضایعات پیشرفته (Class 3–4) داشتند، و دندان‌هایی که درمان ریشه دریافت کردند — به‌تنهایی یا همراه با ترمیم نقص — کمتر دچار شکست شدند. ضایعات کوچک و قابل دسترس را اغلب می‌توان ترمیم کرد و دندان را سال‌ها حفظ نمود؛ اما ضایعاتی که به عمق ریشه گسترش یافته یا ساختار تاج را تضعیف کرده‌اند، ممکن است قابل بازسازی نباشند. مهم‌ترین عاملی که به نفع شماست، تشخیص زودهنگام است.

عدد واحدی وجود ندارد، زیرا نتیجه به نوع جذب، میزان پیشرفت آن و روش درمان بستگی دارد. بهترین داده‌های بلندمدت موجود نشان می‌دهند که مرحله‌ی بیماری مهم‌ترین عامل است: در یک مطالعه‌ی کوهورت ۲۰۲۲ که تا ۱۰ سال پیگیری شد، جذب سرویکال خارجی که در مراحل اولیه تشخیص داده شد (کلاس ۱–۲ Heithersay) به‌طور قابل‌توجهی نتایج بهتری نسبت به موارد پیشرفته داشت، و درمان ریشه (عصب‌کشی) خطر شکست را کاهش داد. همین مطالعه نشان داد که دندان‌های خلفی (عقبی) بیشتر از دندان‌های قدامی (جلویی) با شکست مواجه می‌شوند. به‌جای ارائه‌ی یک نرخ موفقیت کلی، ما پس از تصویربرداری CBCT که وسعت واقعی ضایعه را نشان می‌دهد، یک پیش‌آگهی صادقانه و فردی برای شما ارائه می‌دهیم.

بله. در مطالعه‌ی کوهورت ۲۰۲۲ دانشگاه British Columbia، دندان‌های خلفی (عقبی) مبتلا به تحلیل خارجی دهانه‌ی دندان بیشتر از دندان‌های قدامی (جلویی) با شکست درمان مواجه شدند. دندان‌های عقبی دسترسی سخت‌تری دارند، آناتومی ریشه‌ی پیچیده‌تری دارند و ضایعات آن‌ها اغلب دیرتر کشف می‌شوند. این به معنای آن نیست که یک دندان عقبی قابل نجات نیست — بسیاری از آن‌ها نجات می‌یابند — اما به همین دلیل است که یک متخصص، هر دندان را به‌صورت جداگانه و با تصویربرداری سه‌بعدی ارزیابی می‌کند و سپس درمان را توصیه می‌نماید.

گاهی اوقات، اما یک طبقه‌بندی به‌تنهایی نمی‌تواند وعده‌ی نجات دندان را بدهد. یک مرور روایی در سال ۲۰۲۶ (Rossi-Fedele و همکاران) شواهد قدیمی‌تری را که کلاس‌های پایین‌تر Heithersay را با نتایج بهتر مرتبط می‌دانستند جمع‌بندی کرد و شواهد محدودی برای سیستم سه‌بعدی Patel در آن زمان یافت. یک مطالعه‌ی چند‌مرکزی بعدی روی ۲۹۶ دندان نشان داد که گسترش بیشتر در سیستم سه‌بعدی Patel، به‌ویژه پراکندگی بیش از ۱۸۰° دور ریشه، با خطر بالاتر کشیدن دندان مرتبط بود؛ کلاس Heithersay در آن کوهورت ارتباط معناداری با بقا نداشت. بقای تخمینی دندان در این مطالعه ۹۵.۵٪ در ۱ سال، ۹۳.۳٪ در ۲ سال و ۸۵.۷٪ در ۵ سال بود؛ بقا با موفقیت درمان یکسان نیست. این یافته‌های گذشته‌نگر نمی‌توانند نتیجه‌ی یک دندان خاص را پیش‌بینی کنند. تصویربرداری CBCT، قابلیت ترمیم، علائم و دسترسی به ضایعه، راهنمای بحث اختصاصی برای هر مورد هستند.